Sa ilalim ng panukalang 2026 national budget, nakatakdang makatanggap ng tig-P1 bilyon ang ilang specialty hospitals gaya ng Lung Center of the Philippines, National Kidney and Transplant Institute, Philippine Children’s Medical Center at Philippine Heart Center upang palakasin ang zero balance billing program ng administrasyong Marcos.
Sa unang tingin, ito ay isang makataong hakbang — isang malinaw na pagkilala na ang serbisyong pangkalusugan ay hindi dapat maging pribilehiyo lamang ng may kaya, kundi karapatan ng bawat Pilipino. Ang layunin ng zero balance billing ay simple: walang dapat bayaran ang pasyente sa basic services, lalo na ang mahihirap.
Ngunit ang tanong: sapat ba ang P1 bilyon para tugunan ang lumalaking pangangailangan ng mga pampublikong ospital?
Ayon kay Health Secretary Ted Herbosa, ang mga specialty hospitals ay “government-owned pero private ang operasyon,” kaya kumikita sila sa private services upang tustusan ang libreng basic accommodation. Kung kulang ang kita, lumiit din ang saklaw ng libreng serbisyo. Ibig sabihin, ang kakayahan ng ospital na tumulong sa mahihirap ay nakatali pa rin sa kakayahan nitong kumita mula sa mayayaman.
Sa puntong ito, nagiging malinaw ang isang mas malalim na problema: ang sistemang pangkalusugan ng bansa ay patuloy na umaasa sa komersyal na modelo upang masuportahan ang serbisyong panlipunan. Ang P1 bilyon ay maaaring pansamantalang lunas — isang pampaluwag sa pasaning pinansyal ng mga ospital at pasyente — ngunit hindi nito tuluyang binabago ang estruktura ng sistemang nagtutulak sa mga institusyon na magtaas ng singil upang mabuhay.
Bagamat kahanga-hanga ang kabuuang P448.125 bilyong alokasyon sa sektor ng kalusugan — ang pinakamalaki sa kasaysayan — hindi sapat ang laki ng pondo kung hindi nito tinutugunan ang ugat ng problema: ang kakulangan ng sapat, matatag, at direktang suportang pampamahalaan para sa serbisyong medikal.
Ang kalusugan ay hindi negosyo. Ito ay responsibilidad ng estado. Kung tunay na layunin ng pamahalaan ang universal health care, ang zero balance billing ay hindi dapat nakadepende sa kakayahang kumita ng ospital kundi sa malinaw, tuluy-tuloy at sapat na pondong galing sa kaban ng bayan.
Ang P1 bilyon ay mahalagang hakbang pasulong — ngunit kung hindi sasabayan ng reporma sa sistema, maaari itong manatiling panakip-butas sa halip na maging tunay na solusyon. Sa huli, ang tunay na sukatan ng tagumpay ng programang ito ay hindi kung magkano ang nailaan, kundi kung gaano karaming Pilipino ang gumaling, nabuhay, at hindi nabaon sa utang dahil lamang sila’y nagkasakit.
