Isang mahalagang hakbang sa pagpapanagot sa mga opisyal ng pamahalaan ang naging desisyon ng Korte Suprema na ideklarang labag sa Konstitusyon ang ilang probisyon ng pambansang badyet para sa 2024, 2025 at 2026, partikular ang mga dagdag na alokasyon at paggamit ng unprogrammed appropriations.
Sa panayam ng Bombo Radyo Cauayan kay Atty. Michael Henry Yusingco, political analyst at constitutional law expert, hinimok niya ang publiko na basahin at pag-aralan ang desisyon ng Korte Suprema upang higit na maunawaan ang mga patakaran sa pagbabadyet at kung paano ginagamit ang pondo ng bayan.
Aniya, mahalagang maging mulat ang mga mamamayan sa mga probisyon ng Konstitusyon na gumagabay sa paglalaan ng pambansang badyet upang matukoy at makuwestiyon ang mga kahina-hinalang alokasyon ng pondo.
Maaaring mabasa sa opisyal na website ng Korte Suprema ang naturang desisyon, na naglalatag ng mga limitasyon sa kapangyarihan ng Kongreso na magdagdag ng pondo sa panukalang badyet ng Pangulo.
Kabilang sa mga pinawalang-bisang dagdag na alokasyon ang ₱449.5 bilyon sa unprogrammed appropriations ng 2024 national budget at ₱17.99 bilyon sa Special Road Fund ng Department of Public Works and Highways sa 2025 budget.
Nagdeklara rin ang Korte Suprema na labag sa Konstitusyon ang ilang probisyon sa 2026 national budget na nagpapahintulot sa pagpapalabas ng unprogrammed funds nang walang sapat na pananggalang laban sa hindi makontrol na paggasta. Gayunman, nilinaw ng hukuman na hindi awtomatikong labag sa Konstitusyon ang lahat ng unprogrammed appropriations, basta’t may malinaw na limitasyon at sapat na safeguards sa paggamit ng mga ito.
Binigyang-diin ni Yusingco ang kahalagahan ng pagiging mapanuri ng publiko sa panukalang 2027 national budget, lalo’t mahalagang matukoy kung naaayon sa Konstitusyon ang mga probisyon at alokasyon nito.
Ayon sa kaniya, sa pamamagitan ng pag-unawa sa proseso ng pagbabadyet, mas magkakaroon ng kakayahan ang mga mamamayan na magtanong at manawagan ng paliwanag tungkol sa mga pondong inilaan para sa iba’t ibang sektor.
Pinaalalahanan din niya ang mga mambabatas na sundin ang desisyon ng Korte Suprema. Gayunman, nagpahayag siya ng pagdududa kung ganap itong susundin ng lahat, dahil sa posibilidad na manaig ang pansariling interes ng ilang mambabatas. Ang naturang pahayag ay pananaw ni Yusingco at hindi pa nangangahulugang may napatunayang paglabag ang mga mambabatas.
